Gluten występuje nie tylko w pieczywie, ale też w wędlinach, sosach i słodyczach. Sprawdź, jak czytać etykiety i gdzie szukać ukrytego glutenu.
Zboża glutenowe i ich rola w wypiekach
Samo słowo gluten brzmi jak coś kleistego. I słusznie, ponieważ ten składnik mąki działa jak „zlepiacz” w wielu rodzajach ciasta. Powstaje on z połączenia dwóch białek: gliadyny i gluteniny. Te z kolei występują w ziarnach pszenicy, żyta, jęczmienia i pszenżyta. Ich reakcja zachodzi podczas zagniatania ciasta, w obecności wody. Tak więc praktycznie wszystkie produkty powstałe z tych zbóż zawierają gluten. Mają go też płaskurka, orkisz i samopsza – odmiany pszenicy.
Jest to tak naprawdę bardzo cenny składnik żywności. Pozwala otrzymać poprawną konsystencję chleba, pierogów, makaronów czy pizzy. Dzięki niemu istnieje tak wielkie bogactwo przemysłu piekarniczego. Niestety, nie każdy może spożywać produkty, zawierające ten składnik.
Alternatywne zboża bezglutenowe
A co z innymi zbożami? Glutenu nie posiadają ryż, kukurydza, proso i mniej znane w Polsce sorgo. Nie znajdziemy go w wielu rodzajach mąki: ziemniaczanej, kukurydzianej, migdałowej, kokosowej, ryżowej, gryczanej.
Owies jest sam w sobie pozbawiony glutenu. Niestety, kiedy jest uprawiany w zwyczajny sposób, zawsze jest nim zanieczyszczony. Wiele osób z nadwrażliwością może go bezpiecznie jeść, ale w rozsądnych ilościach. Dlatego w diecie bezglutenowej bezpieczny jest wyłącznie owies certyfikowany (szukaj znaku OATS, np. na naszych Płatkach owsianych górskich z licencją OATS-PL-074-018).
Co zawiera gluten – lista produktów
Substancja ta występuje w żywności wyrabianej z pszenicy, żyta i jęczmienia. Są to m.in. produkty:
- mączne: pieczywo, ciasta i ciasteczka, drożdżówki, gofry, pizze, wszelkie odmiany klusek czy pierogów, naleśniki i inne placki, bułka tarta;
- sypkie: kasza manna, bulgur, kuskus, jęczmienna, kaszki błyskawiczne, makarony, płatki zbożowe, a także proszki do pieczenia;
- ze słodów – występują one w piwie i jako dodatek do niektórych słodyczy;
- wyrabiane z mięs: pasztety, wiele rodzajów kotletów czy pulpetów (zaprawianych mąką czy bułką tartą);
- panierowane – bo panierki praktycznie zawsze zawierają mąkę;
- zagęszczane – zupy i sosy z dodatkiem mąki, a także sos sojowy;
- napoje: kawa zbożowa, niektóre napoje z dodatkiem słodu;
- na zakwasie: głównie zupy, np. popularny żurek.
Jako ciekawostkę wymieńmy jeszcze seitan. Jest to przetworzona mąka i stanowi zamiennik mięsa dla wegetarian. Zawiera niemal czysty gluten.
Ukryty gluten w wędlinach, sosach i słodyczach
Sporo spośród artykułów z powyższej listy istnieje także w wersjach bezglutenowych. Są to mąki, pieczywo, kasze (np. gryczana), piwo, panierki, pasztety. Wiele jest oznaczanych symbolem przekreślonego kłosa.
Generalnie im prostszy skład, tym łatwiej wywnioskować o zawartości glutenu. Następujące wyroby mogą, ale nie muszą go mieć:
- jogurty, serki topione, napoje mleczne;
- wędliny, konserwy mięsne, mięso mielone;
- gotowe sosy, majonezy, musztardy, keczupy;
- słodycze: żelki, czekolady, puddingi, cukierki, budynie, lody;
- chrupki i chipsy;
- dodatki do ciast, mieszanki przypraw.
Jak czytać składy na diecie bezglutenowej?
Zgodnie z unijnym prawem żywnościowym, każdy z 14 głównych alergenów (w tym zboża glutenowe) musi być wyraźnie wyróżniony na etykiecie, np. pogrubioną czcionką. Jeżeli znajdziemy informację o pszenicy, życie, jęczmieniu lub pszenżycie – produkt odpada. Tak samo jest z pochodnymi tych zbóż, np. skrobią i błonnikiem pszennym lub słodem jęczmiennym. Jeśli w składzie widnieje samo słowo „skrobia” lub „skrobia modyfikowana” bez podania zboża źródłowego, z mocy prawa produkt nie zawiera glutenu (oznacza to użycie skrobi kukurydzianej, ziemniaczanej lub innej bezglutenowej). Istnieją też artykuły, które nie mają nic wspólnego z glutenem – np. mleko, mięso, jaja, oleje, kukurydza, ryż, kawa i herbata, warzywa, owoce, soki, cukier.
Przeczytaj nasz artykuł: Na co uważać, kupując produkty bezglutenowe?
Aby mieć pewność, co zawiera gluten, warto analizować składy produktów. Dobrze jest zapamiętać, które składniki spożywcze i produkty są całkowicie pozbawione glutenu. W ten sposób można odpowiednio wybierać to, co bezpieczne.